ژاپنی در هیچ فنی محتاج خارجی نیست. جوانانی که به خارج فرستاده اند در تحت مراقبت سرپرستان هنر آموخته و ثمر بخشیده اند. هیچ یک از اطور بِلووارهای اروپایی به ژاپن سرایت نکرده است و در آداب زندگی داخل نشده است. جز رسم خودشان، مُد نمی شناسند. بیماری های تمدن به ژاپن راه نجسته است... مادران ژاپنی فرزندی را که از دردی بنالد توبیخ می کنند که: در دفاع از خطر چه خواهی کرد؟ ایشان را به تحمل زحمت عادت می دهند. عامه ی سامورایی به مال عنایت ندارند. مردانگی را سرمایه می دانند. مراقب اند که شادی و اندوه از چهره شان نمایان نباشد. از عادات ایشان است که پدر فرزند را نوازش نمی کند مگر در موقع بروز لیاقتی. در نظر ایشان مرگ در خلاصی از زندگی به مذلت راه نجات است (هاراگیری). گویند نوبوناگا گفت: "من بلبل را می کشم اگر به موقع نخواند"

 

گزیده سفرنامه ی مخبرالسلطنه به ژاپن در سال ۱۲۸۱ خورشیدی

 

منتشره در

 

"مجله داستان/ ش۶۷/ ص۱۶۷"